Kunst en cultuur in Den Bosch: boven en onder de grond

Het onbetwiste hoogtepunt van de stad is de Sint-Janskathedraal, versierd met meer dan zeshonderd beeldhouwwerken, veelal met een symbolische betekenis. Aan de buitenzijde zie je vooral dieren, monsters en mensen, terwijl je binnen het rijk gedecoreerde gewelf kunt bewonderen. Met een lift ga je naar de top van de kerktoren, waar je een uniek uitzicht hebt over de hele stad en, bij helder weer, ver daarbuiten.

Op de Verwerstraat, in het voormalige achttiende-eeuwse Gouvernementspaleis, vind je het Noordbrabants Museum, samen met het Design Museum goed voor meer dan vijfduizend vierkante meter expositieruimte onder één dak. In de vaste collectie hangen werken van onder andere Vincent van Gogh, Pieter Brueghel de Jonge en Theodoor van Thulden, met veel aandacht voor de beroemdste zoon van de stad: Jheronimus Bosch. Wie zich nog verder wil verdiepen in zijn fantasievolle wereld, gaat naar het Jheronimus Bosch Art Center, gewijd aan zijn complete oeuvre.

Waar de meeste steden hun geschiedenis alleen boven de grond bewaren, ligt in Den Bosch een compleet stromenstelsel onder de straten verborgen: de Binnendieze. Deze verzamelnaam voor tientallen waterlopen onder de binnenstad was ooit twaalf kilometer lang en diende zelfs als rioolsysteem van de stad. Tegenwoordig kun je nog drie kilometer van dit ondergrondse water bevaren, tussen 1 april en 31 oktober, met een open boot die iedere twintig minuten vertrekt.

Tijdens de tocht vaar je in het pikkedonker onder historische panden door, langs de smalle Kruisbroedershekel, waar je goed moet bukken om je hoofd niet te stoten. Onderweg leg je aan bij het ondergrondse museum Bastionder, in Bastion Oranje, waar een korte film de krijgsgeschiedenis van de stad vertelt en het middeleeuwse kanon De Boze Griet te bewonderen is. Vaar je verder, dan kom je terecht in 't Hellegat, een lange, smalle en aardedonkere overkluizing onder het Noordbrabants Museum, waar een sfeervolle lichtshow figuren uit de schilderijen van Jheronimus Bosch tot leven brengt op de gewelven.

Precies op de grens van boven en onder liggen de vestingwerken van de stad. Wandel of fiets over de groene wallen die de bastions Baselaars, Oranje en Vught met elkaar verbinden, met aan de ene kant uitzicht over de historische binnenstad en aan de andere kant over natuurgebied het Bossche Broek. Zo ervaar je in een paar honderd meter zowel de geschiedenis boven als onder de grond van deze eeuwenoude vestingstad.